Kieslowski schreef de televisiereeks Dekaloog/Tien Geboden eind jaren tachtig. Voor Polen betekende deze tijd het einde van het communisme, en de komst van een nieuwe politiek en economie. Met Dekaloog wilde Kieslowski een politiek statement maken, maar vooral ook de gewone burger aanspreken. De reeks van tien verhalen gaat over gewone mensen (buren van elkaar) in één flatgebouw. Ieder heeft zijn eigen verhaal en bijbehorende problemen, en moet zichzelf grote vragen stellen om deze op te lossen. Op deze manier probeerde Kieslowski de gewone Poolse burger een soort leidraad te geven binnen alle veranderingen die in Polen gaande waren.

Koen Tachelet schreef Dekaloog om tot een theaterproductie; de tien korte films zijn nu tien korte toneelstukken. Theatergroepen NTGent en Wunderbaum speelden ze voor de gelegenheid in een marathon van zes uur. Het toneel is een flatgebouw, verbeeldt door één grote huiskamer met allerlei oude meubels. Per scene staat één appartement en persoon of gezin centraal. De buren houden zich afzijdig, maar zijn wel zichtbaar op het toneel. Dit zorgt voor een dynamisch geheel.

De spanning en climax bouwen zich langzaam op. Het begint rustig: een man die te veel vertrouwt op wiskunde in plaats van het echte leven, een vrouw die vreemdgaat, een dokter die geconfronteerd wordt met een abortuskwestie. Maar dan de executie van een jongen die een gruwelijke moord gepleegd heeft, een jong meisje die haar kind verliest, een vrouw wanhopig op zoek naar liefde, een enorme erfenis voor twee zoons die ervoor zorgt dat ze compleet de weg kwijtraken. Niet alleen de verhalen, maar ook de emoties, de bewegingen en het geluid worden steeds heftiger. Zodat het toneelstuk uiteindelijk geconcludeerd wordt in een overdonderend einde.

Vooral de laatste scènes zijn daarom indrukwekkend. De executie wordt verteld door de moeder van de jongen, in een ijzingwekkende monoloog. Als het kind van het jonge meisje iemand anders consequent ‘mama’ noemt, weet zij ook dat ze haar voorgoed kwijt is. In een wanhopige zoektocht smijt de vrouw uit woede het hele decor op een grote hoop, en vindt dan nog niet de liefde die ze zocht. De zucht naar geld van de zoons in het laatste stuk is hilarisch, en samen met de heftige achtergrondmuziek zorgt dat voor een spektakel. Maar als ze echt alles kwijtraken is dat juist daarom ook weer heel tragisch.

De verhalen zijn menselijk, en daar zit hun kracht in. Ze zijn niet ideologisch of moraliserend, maar gaan over echte mensen en hun verlangens, dromen en passies. Tien Geboden is geen preek over hoe je hoort te leven, maar over hoe het leven echt is. Een leven dat geleefd wordt door echte mensen, die niet perfect zijn en ook fouten maken. 4000 jaar geleden, in 1989, en ook nu.

Onder andere de Dom, de Oudegracht, Havana en Tivoli, de Neude en de restaurants aan de Werf maken het de moeite waard om in Utrecht te wonen. De stad wil in 2018 daarom dan ook verkozen worden tot Culturele Hoofdstad van Europa. Terwijl hiervoor alvast de nodige voorbereidingen getroffen worden, is het alvast wel even leuk om te horen wat buitenlanders eigenlijk van Utrecht vinden.

Lisa: ‘Het is misschien een cliché, maar er zijn inderdaad echt ongelofelijk veel fietsen in de stad! Waar jullie ze allemaal laten is mij een raadsel. Natuurlijk wilde ik ook op de fiets, en na een paar uur oefenen ging dat eigenlijk best goed. Het lijkt hier traditie om de voetgangers voor hun sokken te rijden, en uiteindelijk lukte mij dat ook best aardig!

Verder heb ik er eerlijk gezegd niet een hoogstaand cultureel uitstapje van gemaakt. Er was op straat al meer dan genoeg te zien! Het was vooral heel ontspannen en gezellig. Dit kwam door de relaxte sfeer in de stad, en ook het mooie weer werkte hieraan mee.

De hoogtepunten? Nou, jullie hebben lekkere ijsjes! En mooie molens natuurlijk. Grappig dat er één middenin de stad staat (op de Adelaarsstraat). Maar vooral de twee in Oud-Zuilen stralen iets authentieks Nederlands uit. De culturele bioscoop Louis Hartlooper Complex is mij ook goed bevallen; ze draaien daar goede films. Verder vond ik het heerlijk om langs de Oudegracht te slenteren, en naar de mensen te kijken die allemaal aan de Werf zitten. Oh ja, de lekkerste cocktails vind je natuurlijk in de Havana! En ook voor de mooiste jongens van Europa moet je in Utrecht zijn.

En ten slotte mag ik uiteraard de Domtoren niet vergeten te noemen. Je kunt geen bezoek aan Utrecht hebben gebracht zonder deze toren te hebben beklommen. We hadden een leuke enthousiaste gids, maar verder vond ik het eigenlijk vooral doodeng! Ik heb namelijk hoogtevrees. Maar ik heb me niet laten kennen en het helemaal tot bovenin gered. Leuk om dan de hele stad ineens van boven te zien. Ja, het bezoek aan Utrecht is mij goed bevallen!’

De verfilming van de roman van Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee, over mensen met bitterzoete dromen en verlangens te midden van post-apartheid Zuid-Afrika.

Tekst: Anne van der Vinne

De personages in Disgrace lijken gedreven te worden door een soort lelijke liefde: Professor David Lurie (John Malkovich) doceert romantische literatuur aan de universiteit van Kaapstad, maar houdt er in zijn vrije tijd zelf aparte romantische ideeën op na: hij toont zijn liefde of grenzeloze lust voor schuchtere studentes, prostituees, en oudere, viezige dames. Zijn dochter Lucy (Jessica Haines) woont alleen op het Zuid-Afrikaanse platteland, naar een soort hippie-idee van vrijheid. Ze wil dit recht zelfs niet opgeven als blijkt dat ze vanwege haar witte huidskleur slachtoffer wordt van kleineringen en geweldplegingen. Haar buurman Petrus (Eriq Ebouaney) is een ietwat dommig overkomende doch sympathieke boer, die vaak onschuldig lacht en behulpzaam is. Maar als het er op aan komt pakt hij alles wat hij van hem acht, koste wat kost.

Een plot van uitersten en contrast, lelijk maar toch oprecht. De mooie beelden van het Zuid-Afrikaanse platteland versterken deze sfeer, en als kijker slinger je constant tussen sympathie en totale onbegrip voor de verhalen en karakters. Het eerder genoemde thema ‘lelijke liefde’ is overigens één van de vele: regisseur Steve Jacobs heeft de symboliek, dubbelzinnigheden, diepere lagen en betekenis van de literaire roman in tact gelaten, en ook veel aandacht geschonken aan het beeld: prachtige shots die deze gelaagdheid en symboliek ondersteunen. Op deze manier kan iedereen zijn hele eigen interpretatie geven aan de gebeurtenissen in Disgrace.

Één thema is echter onbetwistbaar aanwezig: dat van post-apartheid Zuid-Afrika. Niet op de manier van een politieke geschiedenisles, maar het is door het verhaal verweven en het wordt in ieder geval voor de personages duidelijk: de zwarte neemt weer terug wat de blanke hem afgepakt heeft, en wie zich hier niet naar wil schikken kan vertrekken, in ongenade.

J.M. Coetzee heeft zich met dit thema veel kritiek op de hals gehaald, maar wat precies zijn bedoeling was met de roman laat hij in het midden. Hoe dan ook, voor Disgrace (Nederlandse titel: In ongenade) ontving hij zijn tweede Bookerprice, en in 2003 won hij de Nobelprijs voor de Literatuur. En heeft Coetzee er ten slotte zeker ook recht aan gedaan dat hij Steve Jacobs toestemming gaf zijn prachtige en gecompliceerde roman te verfilmen.

—

Cast: John Malkovich, Jessica Haines, Scott Cooper, Eriq Ebouaney, Fiona Press, Monroe Reimers, Charles Tertiens

Genre: Drama

Regie: Steve Jacobs

Waar: Louis Hartlooper Complex

artikel.php?item=5348

Drie (ex-)HKU studenten maakten een solo-voorstelling rond het thema Get Real van het Festival aan de Werf. Joost Gimbel, Anne Stam en Kim Berkenhagen gaven ieder hun eigen interpretatie van wie zij zijn. SAPsite was erbij op maandag 25 mei.

Tekst: Anne van der Vinne

Joost Gimbel – Joost weet het niet

Joost Gimbel staat op het podium met als decor een gitaar, een piano, een pak koekjes, een tafel met wat boeken en tijdschriften erop en een schilderij met een boek erin. Dit boek is van Jean Paul Sartre, waar Joost de inspiratie voor zijn solovoorstelling vandaan haalde. De Franse filosoof was namelijk net als Joost op zoek. Op zoek naar zijn identiteit, zijn ik, wat zijn betekenis in de wereld is, en wat überhaupt de betekenis van de wereld is.

Maar Joost heeft helemaal zijn eigen draai gegeven aan deze zware vragen. Zo filosofeert hij over de mooie jongen in de bar, dat de wereldproblematiek begint bij het overmatig eenden voeren, en jij eigenlijk niets betekent voor de wereld en dus maar beter je eigen plan kunt trekken.

Met een vrolijke, open blik kijkt hij de zaal in en praat hij tijdens zijn voorstelling vooral met in plaats van tegen het publiek. Hij speelt zichzelf, maar ook geweldige types als de blaaskaken in de bar, Jean Paul Satre zelf, en ons, het publiek. Daarnaast speelt hij gitaar en piano (ooit een ontroerende ballade van Marilyn Manson met brits accent gehoord?), en weet hij tijdens zijn voorstelling constant te intrigeren. Knap.

Anne Stam – Ik-doc

Bij de naam Anne Stam had ik geen brede, Hollandse kerel verwacht. En dit werkt in Anne’s voordeel. Stoer, met beide voeten stevig op de grond, vult hij een leeg en donker podium. Het enige decorstuk is een schijnwerper, en meer heeft Anne ook niet nodig. Hij houdt een monoloog over zijn gedachtegangen, maar wisselt hierbij contant van personage: zichzelf, een sjonnie, een allochtoon en buitenlandse, duistere of juist vrolijke figuren. Zijn stream-of-consiousness vind ik echter moeizaam te volgen zodat ik al gauw de draad kwijtraak, en komt misschien mede door het donkere en lege podium een beetje zwaar op mij over. Desalniettemin is zijn korte solovoorstelling een goed en stevig optreden.

Kim Berkenhagen – Godverdomme, een meisje!

Kim praat over drie generaties vrouwen, haar oma, haar moeder en zichzelf. Ze gaat in gesprek met ze, is haar oma, haar moeder en zichzelf terwijl ze met hen praat. Ze zet vooral haar oma heel sterk (en grappig) neer, met een zwaar dialect en vooroorlogse wijsheden, als een ontzettend nuchtere, nare boerse vrouw met geen stukje genegenheid in haar. Of in ieder geval genegenheid die dan heel diep is opgeborgen. Desondanks blijkt Kim’s affectie voor haar in haar vertolking. Kim zet haar moeder neer als een lieve, maar beschadigde vrouw, die echter toch net iets te veel details geeft over haar seksleven. Haar hele leven heeft ze zich als een teleurstelling gevoeld omdat ze eigenlijk een jongetje had moeten zijn. En laat Kim zien hoe zij zelf de problemen van deze twee vrouwen voor haar, voortzet in haar eigen keuze van een heleboel foute vriendjes.

Zware thematiek wellicht, maar Kim zet het op een hele sterke en grappige manier neer, met een flinke dosis zelfspot. Verassende elementen als een opsomming uit een medisch handboek over welke ziektes je allemaal kunt oplopen door de liefde, en wisselingen in perspectief en chronologie maken de voorstelling tot een daverend geheel. Aan het einde vraag je je af of het echt allemaal autobiografisch is wat ze vertelde. In ieder geval is deze solovoorstelling een mooi eerbetoon aan drie generaties prachtige vrouwen.

artikel.php?1&item=5331

In de theatervoorstelling Nergens Bergen is actrice Hanneke de Jong op zoek naar De Waarheid. De harde waarheid, de witte of de zwarte, de mooie, maar vooral de echte waarheid. Samen met performers Dirk-Peter Kölsch en Jaap Berends verbeeldt ze deze zoektocht door middel van zang, beeld, geluid, filosofische gedachtegangen, het publiek en een bewegend podium. Een multimediale ontdekkingsreis die binnen het thema van het Fetival aan de Werf, Get Real past. De voorstelling is tot en met zaterdag te zien op het festival.

Tekst: Anne van der Vinne

Als locatie is de Oude Remise aan de Cartesiusweg gekozen. Het grote en oude gebouw doet een beetje verlaten aan, en mede door de entree in de grote hal met vuilnisbakken en grote wagens, de lange en donkere gang die we vervolgens doorgeleid worden, en het feit dat het publiek opgesplitst wordt voor de voorstelling, maakt dat je alvast in een bijzondere stemming komt.

Hanneke de Jong staat midden op een groot wit vlak, en stelt vragen. Wat is de waarheid, waar is die, en hoe? Het witte vlak beweegt, gaat omhoog, schuin, rechtop, er worden stukken uitgehaald en weer ingedaan. Ze klimt door het vlak, zit erop, eronder, ertussen. Geluid klinkt, en zang, muziek. Door performers Dirk-Peter Kölsch en Jaap Berends worden er beelden op het vlak geprojecteerd die overlopen in de schermen boven het publiek, dat tegenover elkaar zit. Die laatste doet overigens ook mee in de zoektocht: halverwege de voorstelling wordt er van kant gewisseld, zodat iedereen elkaar ook van een andere kant kon bekijken.

Moet je een konijn laten opeten door een vos, of hem redden zodat hij twee weken later een pijnlijke dood sterft door zijn verwondingen? Geef je een jongen een koptelefoon zodat hij doof wordt, maar nu niet langer de buurt terroriseert met zijn harde muziek? Is de waarheid dat wat je kunt zien? Is een ijsberg van piepschuim dan een ijsberg? En als je hem niet meer kunt zien, wat is het dan? Ze kijkt naar de bomen, ligt tussen de grassprieten en zwemt onder water. Ze zit onder de grond, de aarde wordt weggeveegd en een hand plukt een echte appel uit een boom vol bloesem. De grenzen tussen ‘echt’ en ‘beeld’ vervagen, en door het samenspel van beeld, geluid en performance is de voorstelling uiteindelijk één verwonderend geheel over de waarheid overal om ons heen.  

Alhoewel ze mij af en toe kwijtraakt in haar stiltes, oneindige vragen en filosofische gedachtegangen, is het een bijzondere voorstelling. Die iedereen in het publiek ook anders beleeft, zo blijkt achteraf. Maar misschien is dat juist ook wel de bedoeling, dat iedereen een andere beleving of waarheid kent, niet wit of zwart en goed of fout, maar overal en nergens en voor iedereen verschillend. Wat is de waarheid voor jou?

Regie: Aike Dirkzwager

Concept: Hanneke de Jong en Jonas de Witte

Wanneer & waar: t/m zaterdag 30 mei in de Oude Remise, Cartesiusweg 90aa

Kosten: € 9

artikel.php?1&item=5314